Reklamı gizle

Diyabetliler Ayak Yarası Bakımını Nasıl Yapmalı?

30 Aralık 2016
2.508

diyabetliler-ayak-yarasi-bakimini-nasil-yapmali

Şeker hastalığı ayak yarası nedir?

seker-hastaligi-ayak-yarasi-nedirŞeker hastalarının yaklaşık inde ayak tabanında yaralar açılır. Ayakta yara olan hastaların %6 sı ise yaranın enfekte olması yada yaraya ait diğer sorunlar nedeni ile hastaneye yatırılır. Öte yandan şeker hastalığı bacak kesilmesinin (amputasyon) en önemli sebebidir. Ayağında yara gelişen şeker hastalarının -24 ünde bacak kesilmektedir. Bu nedenle şeker hastalarındaki ayak yaralarının önlenmesi ve tedavisi büyük önem taşımaktadır.

Kimlerde ayak yarası gelişir?

kimlerde-ayak-yarasi-gelisirŞeker hastalığı olan her kişide ayakta yara oluşabilir. Özellikle şeker hastalığı olan yaşlı erkeklerde, insülin kullanan hastalarda ve şeker hastalığına bağlı olarak böbrek, göz ve kalp hastalığı olan kişilerde ayakta yara oluşma riski daha fazladır. Bunun yanı sıra alkol ve sigara kullanımı da ayak yaraları oluşumuna katkıda bulunur.

Şeker hastalarında ayak yarası nasıl oluşur?

Şeker hastalarında ayak yarası bir çok faktörün bir araya gelmesi ile oluşur. Bu faktörlerden en önemlileri şeker hastalığı nedeni ile ayakta duyunun azalması, dolaşımın bozulması, ayakta şekil bozuklukları, tekrarlayan tahrişler, yaralanmalar ve şeker hastalığının uzunca bir süredir olmasıdır. Şeker hastalarında yıllar içinde sinirlerin yüksek kan şekerinden zarar görmesi sonucunda nöropati gelişir ve ayağın dokunma hissi ortadan kalkar. Hastaların çoğu ağrıda olmadığı için bu olayaın farkında değildir. Hastalar farkında olmadan ayaklarını biryere vurduğunda, yandığında, ayakkabı vurduğunda yada bir cisim battığında oluşan yarayı hissetmezler. Bu şekilde yada kendiliğinden bir yara oluşur. Öte yandan hastaların önemli bir bölümünde ayağa giden damarlarda tıkanıklıklar vardır. Gerek damardaki tıkanıklık ve sonucunda ayağa gelen yetersiz kan akımı gerekse şeker hastalığının olumsuz etkileri nedeni ile oluşan yara çoğu kez kendiliğinden iyileşmez ve ilerler. Yara iltihaplandığında olayın düzelmesi daha da zorlaşır. Hastaların çoğunun yaşlı, bakıma muhtaç ve görme sorunu olan kişiler olması, ağrının yarada olmayışı yaranın fark edilmesini güçleştirir. Genelde hastalar yara oldukça sorunlu hale geldikten sonra doktora başvururlar.

Niçin yara tedavi edilmelidir?

Yara oluştuktan sonra podiatrik yani ayakla ilgili tıp dalı tarafından bakımı gereklidir. Enfeksiyonun ve amputasyonun engellenmesi, ayağın fonksiyonunun ve yaşam kalitesinin düzeltilmesi için ayak yaralarının tedavisi gereklidir.

Şeker hastalarında ayak yarası nasıl tedavi edilir?

Ayakta yara oluştuğunda ilk amaç iyileşmenin hemen sağlanmasıdır. İyileşme süresi ne kadar kısa olursa yaranın enfeksiyon ve gangren gibi sorunlara dönüşme riski o kadar azdır. Tedavinin sağlanabilmesi için bazı faktörler gereklidir. Bunlar:

  • Enfeksiyonun engellenmesi,
  • Yara olan alanlara yönelik baskı ve ağırlığın ortadan kaldırılması,
  • Ölü dokuların temizlenmesi (debridman),
  • Uygun pansuman ve bakım yapılması,
  • Kan şekerinin düzenlenmesi,
  • Varsa dolaşım sorunlarının tedavisi

Bütün yaralar enfekte değildir. Ancak enfekte olup olmadığının dikkatli bir muayene veya gerekirse tahlillerle belirlenmesi ve enfeksiyon var ise uygun antibiyotiklerle tedavisi gereklidir. Yarayı enfeksiyondan korumak için yapılması gerekenler:

  • Kan şekerinin kontrol altında tutulması,
  • Yaranın temiz ve pansumanlı tutulması,
  • Yaranın her gün temizlenmesi,
  • Çıplak ayak yürünmemesi.

Yara iyileşmesinin sağlanabilmesi için yara olan alana yönelik baskı ve yük ortadan kaldırılmalıdır. Örneğin yara yürürken yere temas eden bir noktada ise yürünmemeli yada o bölgeye basmayı engelleyecek özel ayakkabılar giyilmelidir. Örneğin topukta bir yara varsa yatarken yara yatağa temas edeceği ve bacağın ağırlığı o bölgede olacağı için uygun malzemelerle yaranın yere teması engellenmelidir.

Son yıllarda yara bakımı oldukça ilerlemiş ve bir çok yeni ürün çıkmıştır. Yara bakımında steril tuzlu su (izotonik sodyum klorür) den çok özel solüsyonlara, yara bakım ürünlerine kadar çok değişik uygulamalar vardır. Çok çeşitli yara bakım ürünleri ile yara kapalı ama nemli tutulmalıdır. Yaranın içine antiseptikli solüsyonlar dökülmemelidir. Bu şekilde yara enfekte olmadan iyileşebilir. Yara bakımı profesyonellik gerektiren bir iştir ve bu alanda uzmanlaşmış kişilerce yapılmalıdır.

Kan şekerinin kotrolü:

Şeker hastalarının yaralarının tedavisinde en önemli basamaklardan birisi kan şekerinin kontrol altında tutulmasıdır. Bu açıdan bir endokrinoloji uzmanının denetiminde kan şekeri düzenlenmelidir.

Cerrahi tedavi seçenekleri:

Enfekte olmayan çoğu yara cerrahi bir girişim gerekmeden tedavi edilebilir. Eğer tüm ameliyat dışı yöntemlere rağmen yara iyileşmiyor ise cerrahi tedavi gerekir. Cerrahi tedavi enfekte olan yada yara iyileşmesinde başarısızlığa neden olan kemik bölümlerinin çıkartılması, deformitelerin düzeltilmesi, yaraların deri parçaları kullanılarak kapatılmasını içerir.

İyileşmeye etkiyen faktörler:

Yaranın iyileşmesi çok değişik faktörlere bağlıdır. Örneğin yaranın büyüklüğü, derinliği, yeri, şişlik ve dolaşım sorunu olup olmadığı, üzerine baskı olup olmadığı, kan şekerinin durumu ve yara bakımının kalitesi yaranın iyileşme hızına etkiyen faktörlerdir. Yaranın iyileşmesi haftalar yada aylarca sürebilir.

Yara oluşumu nasıl engellenebilir?

Şeker hastalarında yara oluşumunun engellenmesi en etkili ve ucuz olan yöntemdir. Eğer yara oluşumu açısından hasta risk taşıyor ise, riske göre engelleme yöntemi belirlenebilir. Yara gelişimi açısından başlıca risk faktörleri:

  • Nöropati olması,
  • Dolaşım bozukluğu olması,
  • Ayakta deformite yada şekil bozukluğu olması,
  • Uygun olmayan ayakkabıların giyiliyor olması,
  • Kan şekerinin kontrolsüz olması.

Uygun ayakkabıların ve çorapların giyilmesi yara gelişim riskinin azaltılması için ilk aşamadır. Öte yandan damar hastalığı ve yara iyileşmesi açısından risk taşıyan durumların örneğin yüksek kan şekeri, sigara ve alkol kullanımı ve yüksek kolesterol tedavi edilmelidir. Öte yandan ayağın hasta tarafından düzenli bir şekilde belirli aralıklarla muayenesi yarayı erkenden belirlemde çok önemlidir. Hastalar ayaklarını her gün çatlaklar, yaralar, kızarıklık, su toplantıları açısından özellikle ayak parmakları ve tabanını değerlendirmelidirler. Ayak tabanının değerlendirilmesinde yere konulan bir ayna yardımcı olabilir. Belirlenen her hangi bir problem basit görünse bile bir doktora yada podiatriste gösterilmelidir.

Yorumlar